Polska karta EKUZ może pomóc podczas czasowego pobytu w Holandii, ale nie jest uniwersalnym zamiennikiem holenderskiej polisy zdrowotnej. Jej zastosowanie zależy przede wszystkim od tego, w którym państwie jesteś ubezpieczony, czy tylko odwiedzasz Holandię, czy już tutaj mieszkasz oraz czy podejmujesz pracę.
EKUZ, formularz S1, formularz S2 i dokument A1 pełnią zupełnie inne funkcje. EKUZ dotyczy medycznie koniecznej opieki podczas czasowego pobytu. S1 służy do rejestracji prawa do leczenia w kraju zamieszkania, gdy za ubezpieczenie odpowiada inne państwo. A1 potwierdza, któremu systemowi zabezpieczenia społecznego podlega osoba pracująca za granicą. S2 jest związany z wcześniejszą zgodą na zaplanowane leczenie.
Aby poprawnie korzystać z systemu, w którym działa opieka zdrowotna w Holandii, najpierw trzeba ustalić właściwe państwo ubezpieczenia. Dopiero później można określić, który dokument będzie potrzebny. Obywatelstwo, miejsce zameldowania albo posiadanie polskiej karty EKUZ nie rozstrzygają tego samodzielnie.
Czy polska EKUZ wystarczy w Holandii?
Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego, czyli EKUZ, jest bezpłatnym dokumentem wydawanym przez instytucję ubezpieczeniową państwa, w którym dana osoba jest ubezpieczona. Polska karta potwierdza prawo do korzystania z medycznie koniecznej opieki podczas czasowego pobytu w innym państwie objętym europejskim systemem koordynacji.
EKUZ obowiązuje w państwach Unii Europejskiej, a także w Islandii, Liechtensteinie, Norwegii, Szwajcarii i Zjednoczonym Królestwie. W przypadku niektórych obywateli państw spoza tego obszaru mogą występować wyjątki.
Karta jest przeznaczona przede wszystkim dla osób przebywających za granicą czasowo. Może to być urlop, krótka wizyta rodzinna, podróż służbowa albo określony okres nauki. Nie istnieje jednak jedna sztywna liczba dni, po której karta automatycznie przestaje działać. Znaczenie ma rzeczywisty charakter pobytu oraz to, czy nadal podlegasz ubezpieczeniu w państwie, które wydało kartę.
Zakres medycznie koniecznej opieki jest szerszy niż wyłącznie pomoc w bezpośrednim zagrożeniu życia. Lekarz lub inny świadczeniodawca ocenia, czy dane świadczenie jest potrzebne, biorąc pod uwagę stan pacjenta oraz przewidywaną długość jego pobytu. Chodzi o leczenie, którego nie można rozsądnie odłożyć do powrotu do państwa ubezpieczenia.
Jeżeli podczas urlopu lub innego czasowego pobytu potrzebna jest pilna pomoc medyczna w Holandii, EKUZ może potwierdzać prawo do świadczenia w ramach systemu publicznego. Nie oznacza to jednak dostępu do każdego lekarza, każdej prywatnej kliniki ani dowolnie wybranego zabiegu.
Sytuacja zmienia się, gdy przeprowadzasz się do Holandii, rozpoczynasz tutaj pracę albo ustanawiasz zwykłe miejsce zamieszkania. Wtedy nie należy zakładać, że ważna polska karta wystarczy do stałego korzystania z opieki. W zależności od statusu może być potrzebna holenderska basisverzekering albo rejestracja prawa do świadczeń za pomocą formularza S1.
Sama polska EKUZ nie zwalnia z holenderskiego obowiązku ubezpieczeniowego. Jeżeli praca lub inne okoliczności powodują podleganie holenderskiemu systemowi, trzeba zawrzeć odpowiednią polisę nawet wtedy, gdy karta wydana w Polsce nadal nie przekroczyła swojej daty ważności.
Co pokrywa EKUZ, a czego nie obejmuje?
Posiadacz EKUZ otrzymuje medycznie konieczną opiekę na takich samych zasadach i za taką samą opłatą jak osoba ubezpieczona w państwie leczenia. Zastosowanie mają więc zasady obowiązujące w Holandii, a nie warunki znane z polskiego systemu.
EKUZ może obejmować:
- medycznie konieczną pomoc podczas czasowego pobytu;
- świadczenia udzielane w ramach publicznego systemu opieki;
- leczenie, którego nie można odłożyć do planowanego powrotu;
- opiekę udzielaną na warunkach obowiązujących osoby ubezpieczone w Holandii.
Karta nie gwarantuje bezpłatnego leczenia. Jeżeli pacjenci ubezpieczeni w Holandii muszą ponieść określoną opłatę lub pokryć część kosztów danego świadczenia, osoba korzystająca z EKUZ również może zostać obciążona taką należnością. Usługa bezpłatna w Polsce nie musi być bezpłatna w innym państwie.
EKUZ nie obejmuje:
- prywatnej opieki udzielanej poza systemem publicznym;
- leczenia, które było głównym celem wyjazdu;
- transportu pacjenta do Polski;
- kosztów akcji ratowniczej, jeżeli nie są objęte lokalnym systemem;
- utraconego lub skradzionego bagażu;
- innych ryzyk typowo objętych ubezpieczeniem podróżnym.
EKUZ nie jest ubezpieczeniem podróżnym. Nie zapewnia ochrony w zakresie odwołanego wyjazdu, odpowiedzialności cywilnej, utraty rzeczy czy transportu powrotnego. Przed podróżą można więc potrzebować zarówno ważnej karty, jak i osobnej polisy turystycznej.
Karta nie służy również do finansowania zabiegu, na który pacjent jedzie za granicę specjalnie. Planowane leczenie w Polsce podlega innym zasadom i może wymagać wcześniejszej zgody ubezpieczyciela albo formularza S2. EKUZ nie zastępuje takiej zgody.
Kiedy potrzebna jest holenderska polisa?
Ogólna zasada koordynacji europejskiej mówi, że dana osoba podlega systemowi zabezpieczenia społecznego tylko jednego państwa. Zwykle jest to kraj, w którym rzeczywiście wykonuje pracę, niezależnie od obywatelstwa pracownika i miejsca siedziby pracodawcycy. Od tej zasady istnieją wyjątki, między innymi dotyczące prawidłowo delegowanych pracowników oraz osób regularnie pracujących w kilku państwach.
Rozpoczęcie pracy w Holandii jest ważnym sygnałem, że może powstać obowiązek wejścia do holenderskiego systemu i zawarcia basisverzekering. Nie należy zakładać, że polskie ubezpieczenie i ważna EKUZ pozwalają bezterminowo pracować w Holandii bez sprawdzenia tego obowiązku.
Osoba mieszkająca w Polsce i pracująca wyłącznie w Holandii jest zazwyczaj objęta systemem państwa pracy. Może wówczas potrzebować holenderskiej polisy, a po uzyskaniu odpowiedniego formularza S1 także rejestracji prawa do świadczeń w Polsce. Nie oznacza to jednak, że każda osoba dojeżdżająca z Polski otrzyma S1 automatycznie.
Szczegółowe zasady zawierania i działania polisy wyjaśnia osobny poradnik dotyczący tego, jak funkcjonuje ubezpieczenie zdrowotne w Holandii. Przy ustalaniu obowiązku kluczowe są jednak faktyczna sytuacja zawodowa i decyzja właściwej instytucji, a nie samo posiadanie karty wydanej wcześniej w Polsce.
Przy przeprowadzce bez pracy sytuacja może być inna niż przy rozpoczęciu zatrudnienia. Nie należy automatycznie zawierać holenderskiej polisy tylko dlatego, że przebywa się w Holandii, ale nie można też bez sprawdzenia polegać na EKUZ. W zależności od podstawy ubezpieczenia właściwe może być dalsze ubezpieczenie w Polsce, rejestracja S1 albo wejście do systemu holenderskiego.
Co to jest formularz S1?
Formularz S1 potwierdza prawo do opieki zdrowotnej w państwie zamieszkania osoby, która jest ubezpieczona w innym państwie. Dokument był wcześniej znany między innymi pod oznaczeniami E106, E109, E120 i E121.
S1 może być potrzebny na przykład wtedy, gdy ktoś mieszka w Polsce, ale podlega ubezpieczeniu w Holandii. Po właściwej rejestracji może korzystać z opieki w państwie zamieszkania na zasadach tam obowiązujących, mimo że za jego ubezpieczenie odpowiada inne państwo.
Formularz może dotyczyć między innymi:
- pracownika transgranicznego mieszkającego w innym państwie niż państwo zatrudnienia;
- osoby delegowanej, która zmienia miejsce zamieszkania;
- emeryta mieszkającego poza państwem odpowiedzialnym za jego ubezpieczenie;
- członka rodziny mieszkającego w innym kraju niż osoba ubezpieczona.
S1 wydaje instytucja państwa odpowiedzialnego za ubezpieczenie. Dokument trzeba następnie zarejestrować w instytucji właściwej dla kraju zamieszkania. Sam formularz nie powstaje automatycznie po podjęciu pracy ani przekroczeniu granicy. Trzeba o niego wystąpić i spełnić warunki wynikające z konkretnej sytuacji.
Przykładowo osoba mieszkająca w Polsce i pracująca w Holandii może być ubezpieczona w Holandii, a dzięki S1 uzyskać możliwość korzystania z systemu w Polsce. Nie należy jednak odwracać tej kolejności. Najpierw ustala się, które państwo odpowiada za ubezpieczenie, a dopiero potem występuje o dokument umożliwiający rejestrację prawa do opieki w miejscu zamieszkania.
Członkowie rodziny mieszkający za granicą mogą wymagać osobnego zgłoszenia. To, czy mogą zostać objęci prawem wynikającym z ubezpieczenia osoby pracującej w Holandii, zależy również od oceny instytucji w kraju ich zamieszkania.
S1 różni się od EKUZ. Karta dotyczy przede wszystkim czasowego pobytu, natomiast formularz S1 służy do rejestracji prawa do leczenia w państwie, w którym dana osoba rzeczywiście mieszka. Posiadanie jednego dokumentu nie oznacza automatycznie, że drugi nigdy nie będzie potrzebny.
Co potwierdza dokument A1?
A1 jest zaświadczeniem potwierdzającym, któremu ustawodawstwu w zakresie zabezpieczenia społecznego podlega pracownik albo osoba samozatrudniona podczas wykonywania pracy za granicą. Nie jest kartą leczenia, polisą zdrowotną ani formularzem służącym do zwrotu kosztów medycznych.
Przy prawidłowym delegowaniu dokument A1 może potwierdzać, że pracownik nadal podlega systemowi państwa wysyłającego. W zakresie objętym dokumentem składki społeczne nie są wtedy opłacane równocześnie w państwie przyjmującym.
Zaświadczenie powinno zostać uzyskane przed rozpoczęciem pracy w drugim państwie. Wydaje je instytucja kraju, którego ustawodawstwo ma nadal obowiązywać. Samo używanie przez pracodawcę określenia „delegowanie” nie zastępuje dokumentu ani oceny spełnienia wymaganych warunków.
Standardowe delegowanie w ramach przepisów europejskich może obejmować okres do 24 miesięcy, jeżeli wszystkie warunki zostały spełnione. Ewentualne przedłużenie wymaga odrębnego uzgodnienia między właściwymi instytucjami. Nie następuje automatycznie tylko dlatego, że praca za granicą trwa dłużej.
A1 może być również wydawany osobie, która regularnie pracuje w dwóch lub większej liczbie państw. Nie jest to jednak ta sama sytuacja co czasowe delegowanie. Przy pracy w kilku krajach znaczenie mogą mieć między innymi:
- państwo zamieszkania pracownika;
- część pracy wykonywana w każdym państwie;
- liczba pracodawców;
- państwa, w których pracodawcy mają swoje siedziby;
- rzeczywisty i regularny sposób wykonywania obowiązków.
Jednym z kryteriów może być wykonywanie istotnej części pracy w państwie zamieszkania. W przepisach koordynacyjnych jako punkt odniesienia stosuje się zwykle co najmniej 25% aktywności. Nie wolno jednak na podstawie samego procentu samodzielnie przesądzać, któremu systemowi podlega konkretna osoba.
Posiadanie A1 nie zastępuje EKUZ ani formularza S1. A1 odpowiada na pytanie o właściwy system zabezpieczenia społecznego. EKUZ umożliwia korzystanie z koniecznej opieki podczas czasowego pobytu, a S1 rejestruje prawo do świadczeń w kraju zamieszkania. W zależności od sytuacji jedna osoba może potrzebować więcej niż jednego z tych dokumentów.
Student i stażysta w Holandii
Student z Polski, który przyjeżdża do Holandii wyłącznie na studia i nie podejmuje pracy, nie jest automatycznie objęty holenderskim systemem Wlz tylko dlatego, że tutaj studiuje. Może nadal korzystać z ochrony państwa pochodzenia, w tym z EKUZ, jeśli zachowuje odpowiedni tytuł do ubezpieczenia i spełnia warunki jego utrzymania.
Podjęcie pracy może zmienić tę sytuację. Nawet niewielki wymiar zatrudnienia może mieć znaczenie dla ustalenia właściwego systemu. Student nie powinien zakładać, że status osoby uczącej się zawsze ma pierwszeństwo przed wykonywaniem pracy.
Osobnej uwagi wymaga płatny staż. Od 1 września 2025 roku zmieniła się polityka dotycząca stażystów z UE, EOG, Szwajcarii oraz państw objętych odpowiednimi umowami. Nie należy już stosować dawnego uproszczenia, według którego o statusie decydowało wyłącznie osiągnięcie określonego poziomu wynagrodzenia.
Znaczenie ma między innymi to, czy stażysta podlega holenderskim ubezpieczeniom pracowniczym. Dlatego student odbywający płatny staż powinien sprawdzić swoją sytuację w SVB lub innej właściwej instytucji. Informacja otrzymana od uczelni albo firmy organizującej staż nie zawsze stanowi formalne rozstrzygnięcie obowiązku ubezpieczeniowego.
Jeżeli SVB ustali, że student lub stażysta podlega Wlz, może powstać obowiązek zawarcia holenderskiej basisverzekering. Jeżeli nie podlega Wlz, nie powinien zawierać ustawowej holenderskiej polisy wyłącznie „na wszelki wypadek”. Ubezpieczyciel może później zakwestionować polisę osoby, która nie miała podstaw do jej zawarcia.
EKUZ, S1, S2 i A1 – tabela różnic
| Dokument | Główna funkcja | Kiedy może być potrzebny | Czego nie zastępuje |
|---|---|---|---|
| EKUZ | Dostęp do medycznie koniecznej opieki publicznej podczas czasowego pobytu | Urlop, krótka wizyta, podróż służbowa lub określony czas nauki | Stałej polisy, ubezpieczenia podróżnego, leczenia prywatnego i planowanego zabiegu |
| S1 | Rejestracja prawa do opieki w kraju zamieszkania, gdy za ubezpieczenie odpowiada inne państwo | Praca transgraniczna, określone delegowanie, emerytura lub sytuacja członka rodziny | EKUZ podczas podróży, A1 ani ustalenia właściwego państwa ubezpieczenia |
| S2 | Potwierdzenie zgody na określone planowane leczenie w innym państwie | Wyjazd za granicę specjalnie w celu przeprowadzenia zatwierdzonego leczenia | EKUZ, S1, A1 ani ogólnej zgody na dowolne leczenie |
| A1 | Potwierdzenie właściwego systemu zabezpieczenia społecznego podczas pracy za granicą | Delegowanie lub regularna praca w dwóch albo większej liczbie państw | Karty leczenia, polisy zdrowotnej, EKUZ ani formularza S1 |
Dokumentów tych nie wybiera się zamiennie. Każdy odpowiada na inne pytanie. A1 nie służy do okazania lekarzowi, a EKUZ nie potwierdza zasad delegowania. S1 nie jest zgodą na zaplanowany zabieg, natomiast S2 nie ustala, któremu systemowi społecznemu podlega pracownik.
Który dokument w mojej sytuacji?
| Sytuacja | Co może mieć zastosowanie | Co trzeba sprawdzić |
|---|---|---|
| Urlop w Holandii i ubezpieczenie w Polsce | EKUZ może umożliwiać konieczną opiekę publiczną | Ważność karty, publiczny charakter świadczeniodawcy i warunki obowiązujące w Holandii |
| Przeprowadzka do Holandii bez pracy | Ubezpieczenie państwa pochodzenia, S1 albo holenderska polisa – zależnie od statusu | Które państwo odpowiada za ubezpieczenie po przeprowadzce |
| Mieszkanie w Polsce i praca w Holandii | Zwykle holenderski system oraz możliwy formularz S1 | Obowiązek zawarcia polisy i warunki rejestracji prawa do leczenia w Polsce |
| Delegowanie z Polski do Holandii | A1 może potwierdzić polski system; przy pobycie czasowym możliwa EKUZ, a przy zamieszkaniu S1 | Spełnienie warunków delegowania i treść wydanych dokumentów |
| Regularna praca w Polsce i Holandii | A1 po ustaleniu właściwego ustawodawstwa | Państwo zamieszkania, udział pracy w każdym kraju i sytuację pracodawców |
| Student bez pracy | EKUZ lub inna ochrona państwa pochodzenia może być wystarczająca | Czy nadal istnieje tytuł do ubezpieczenia i jak długo obowiązuje ochrona |
| Student pracujący lub odbywający płatny staż | Możliwa zmiana na system holenderski | Status w Wlz i podleganie ubezpieczeniom pracowniczym |
| Wyjazd do Polski specjalnie na zabieg | Możliwa wcześniejsza zgoda lub formularz S2 | Zasady leczenia planowanego i warunki ubezpieczyciela |
Tabela przedstawia ogólną mapę, a nie automatyczne rozstrzygnięcie indywidualnej sytuacji. Dwie osoby pracujące dla tej samej firmy mogą podlegać innym zasadom, jeżeli różnią się miejscem zamieszkania, sposobem wykonywania pracy albo zakresem aktywności w poszczególnych państwach.
Utrata pracy, rozpoczęcie pracy zdalnej, zmiana państwa zatrudnienia lub zwiększenie udziału obowiązków wykonywanych w innym kraju może zmienić właściwy system. EKUZ, S1 i A1 mają określone podstawy oraz okresy obowiązywania. Nie należy traktować ich jako bezterminowego potwierdzenia sytuacji, która uległa zmianie.
Co zrobić, gdy status jest niejasny?
Najpierw zbierz informacje o swojej rzeczywistej sytuacji: gdzie mieszkasz, w którym kraju pracujesz, kto jest pracodawcą, czy wykonujesz pracę w kilku państwach, ile czasu spędzasz w każdym z nich oraz z jakiej podstawy wynika obecne ubezpieczenie.
Jeżeli wątpliwość dotyczy podlegania holenderskiemu systemowi Wlz, SVB może przeprowadzić onderzoek Wlz. Wynik badania wskazuje, czy dana osoba jest objęta Wlz. Jeżeli tak, może mieć obowiązek zawarcia holenderskiej polisy podstawowej. Jeżeli nie, decyzja może potwierdzać brak takiego obowiązku.
Przy delegowaniu lub pracy w kilku państwach trzeba zwrócić się do instytucji właściwej do określenia ustawodawstwa i wydania A1. W sprawie S1 należy kontaktować się z instytucją państwa odpowiedzialnego za ubezpieczenie, a następnie przeprowadzić rejestrację w kraju zamieszkania.
Nie zawieraj polisy ustawowej tylko dlatego, że wydaje się najbezpieczniejszym rozwiązaniem. Holenderski ubezpieczyciel może zakwestionować umowę, jeżeli nie podlegasz Wlz. Z drugiej strony nie polegaj wyłącznie na polskiej EKUZ, jeśli rozpoczęta praca powoduje obowiązek ubezpieczenia w Holandii.
Jeżeli otrzymasz korespondencję CAK, brak ubezpieczenia zdrowotnego nie powinien być wyjaśniany wyłącznie telefonicznie lub przez okazanie zagranicznej karty. Trzeba postępować zgodnie z treścią pisma i w razie potrzeby uzyskać formalną decyzję SVB.
Najbezpieczniejsza kolejność jest zawsze taka sama: ustal państwo odpowiedzialne za Twoje ubezpieczenie, uzyskaj formalne potwierdzenie, a dopiero później dobierz EKUZ, S1, S2 lub A1. Dokumentu nie wybiera się wyłącznie na podstawie obywatelstwa, miejsca zameldowania czy wygody korzystania z określonego systemu.
Źródła
- Komisja Europejska – Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego i jej ograniczenia
- Your Europe – opieka zdrowotna podczas czasowego pobytu w innym państwie UE
- Your Europe – ubezpieczenie zdrowotne przy zamieszkaniu za granicą
- Your Europe – właściwy system zabezpieczenia społecznego przy pracy za granicą
- Your Europe – standardowe formularze S1 i S2
- SVB – czym jest zaświadczenie A1
- SVB – praca w innym państwie i praca w kilku państwach
- SVB – najczęściej zadawane pytania dotyczące Wlz
- SVB – zasady dotyczące stażystów obowiązujące od 1 września 2025 roku
- CAK – członkowie rodziny mieszkający poza Holandią
- Komisja Europejska – korzystanie z EKUZ w Holandii
Najczęściej zadawane pytania
Czy mogę pracować w Holandii tylko z polską kartą EKUZ?
Sama karta EKUZ nie rozstrzyga, któremu systemowi ubezpieczenia podlegasz. Ogólna zasada wskazuje na system państwa, w którym rzeczywiście wykonujesz pracę, dlatego zatrudnienie w Holandii może oznaczać obowiązek zawarcia holenderskiej polisy. Wyjątek może dotyczyć między innymi prawidłowego delegowania lub pracy w kilku państwach, ale powinien być potwierdzony odpowiednim dokumentem, na przykład A1, albo decyzją właściwej instytucji.
Czym różni się formularz S1 od EKUZ?
EKUZ umożliwia korzystanie z medycznie koniecznej opieki publicznej podczas czasowego pobytu w innym państwie. Formularz S1 służy natomiast do zarejestrowania prawa do leczenia w kraju zamieszkania, gdy za ubezpieczenie odpowiada inne państwo. Przykładowo osoba ubezpieczona w Holandii, ale mieszkająca w Polsce, może potrzebować S1, aby korzystać z opieki w miejscu zamieszkania. Dokumenty nie są zamienne.
Czy A1 zastępuje ubezpieczenie zdrowotne?
Nie. A1 potwierdza, któremu systemowi zabezpieczenia społecznego podlega pracownik lub osoba samozatrudniona podczas pracy za granicą. Nie jest kartą leczenia ani polisą zdrowotną i nie służy do rozliczania rachunków medycznych. Osoba posiadająca A1 może dodatkowo potrzebować EKUZ podczas pobytu czasowego albo formularza S1, jeżeli mieszka w innym państwie niż to odpowiedzialne za jej ubezpieczenie.
