Aż 95 procent mieszkańców Noord-Holland otrzymuje wodę z kranu, w której poziom PFAS przekracza wartość zalecaną przez holenderski instytut zdrowia RIVM – wynika z analizy Greenpeace opartej na publicznych danych dziesięciu przedsiębiorstw wodociągowych. Najwyższe wartości odnotowano między innymi w rejonie Zaanstad i IJmuiden.
Nie oznacza to jednak, że woda w Noord-Holland została uznana za niezdatną do picia. RIVM oraz przedsiębiorstwa PWN i Waternet podkreślają, że dostarczana mieszkańcom woda spełnia obowiązujące w Holandii normy prawne i można ją normalnie pić. Problem polega na różnicy między ustawowym limitem a znacznie niższą wartością zalecaną przez RIVM ze względów zdrowotnych.
95 procent mieszkańców Noord-Holland powyżej zalecenia RIVM
Greenpeace opublikował 22 września analizę danych pochodzących z pomiarów dziesięciu holenderskich przedsiębiorstw dostarczających wodę pitną. Organizacja wykorzystała metodę RIVM pozwalającą przeliczyć różne związki z grupy PFAS na tak zwane ekwiwalenty PFOA.
Według analizy w Noord-Holland sytuacja wygląda gorzej niż w pozostałych częściach kraju. Około 95 procent mieszkańców prowincji ma otrzymywać wodę, w której obliczona koncentracja PFAS przekracza zalecaną przez RIVM wartość dla wody pitnej.
W skali całej Holandii dotyczy to ponad jednej trzeciej mieszkańców.
Najwyższe wartości w Zaanstad i IJmuiden
Najwyższe wartości wskazane w analizie dotyczą Noord-Holland. W rejonie Zaandam oraz IJmuiden poziom wyrażony w ekwiwalentach PFOA ma przekraczać zalecenie RIVM ponad trzykrotnie.
- Zaanstad – około 14,3 ng/l,
- IJmuiden – ponad trzykrotność zalecanej wartości RIVM,
- Alkmaar i Den Helder – około 2,5 raza powyżej zalecenia,
- Amsterdam – ponad dwukrotnie powyżej zalecanej wartości.
W zestawieniu Greenpeace Zaanstad znalazło się na pierwszym miejscu wśród dużych holenderskich gmin pod względem koncentracji PFAS powyżej zalecenia RIVM. W czołówce znalazły się również Haarlem, Haarlemmermeer i Amsterdam.
Dlaczego mówi się o przekroczeniu, skoro woda spełnia normy?
To najważniejsze rozróżnienie w całej sprawie. Holenderskie przepisy i zalecenia zdrowotne RIVM posługują się różnymi wartościami.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami dla grupy 20 PFAS w wodzie pitnej stosowany jest limit 100 nanogramów na litr. RIVM, opierając się na nowszej wiedzy dotyczącej wpływu PFAS na zdrowie, rekomenduje jednak znacznie niższą wartość – 4,4 ng/l wyrażone jako ekwiwalenty PFOA.
To właśnie tę ostrzejszą wartość wykorzystano w analizie Greenpeace.
RIVM wyjaśnia, że nowe zalecenie wynika z badań wskazujących, że negatywny wpływ PFAS na organizm może występować także przy stosunkowo niewielkiej ekspozycji.
Czy wodę z kranu w Noord-Holland można pić?
Tak. Zarówno RIVM, jak i przedsiębiorstwa wodociągowe podkreślają, że mieszkańcy nie powinni przestawać pić wody z kranu.
PWN, jeden z głównych dostawców wody w Noord-Holland, informuje, że jego woda spełnia wszystkie obowiązujące wymagania prawne i jest bezpieczna do picia.
PWN podkreśla jednocześnie, że całkowita ekspozycja mieszkańców na PFAS powinna być zmniejszana, a problem powinien być rozwiązywany przede wszystkim poprzez ograniczenie emisji tych substancji do środowiska.
RIVM również wskazuje, że nie ma obecnie potrzeby zastępowania wody kranowej wodą butelkowaną. PFAS trafiają do organizmu nie tylko poprzez wodę, ale również przez żywność i inne źródła.
Czym właściwie są PFAS?
PFAS to zbiorcza nazwa dużej grupy syntetycznych związków chemicznych. Są wykorzystywane między innymi ze względu na odporność na wodę, tłuszcz i wysoką temperaturę.
Można je znaleźć między innymi w niektórych powłokach nieprzywierających, materiałach wodoodpornych, opakowaniach, kosmetykach i pianach gaśniczych.
Problem polega na tym, że wiele z tych substancji bardzo wolno rozkłada się w środowisku. Dlatego PFAS bywają określane jako forever chemicals, czyli „wieczne chemikalia”.
Dlaczego PFAS trafiają do wody pitnej?
PFAS mogą przedostawać się do gleby, rzek, jezior i wód gruntowych między innymi poprzez przemysł, ścieki oraz stosowanie produktów zawierających te związki.
Dla PWN ważnym źródłem wody jest IJsselmeer. Jezioro zasilane jest między innymi wodami IJssel, która jest odnogą Renu. Oznacza to, że zanieczyszczenia pochodzące z całego dorzecza mogą ostatecznie trafiać do źródeł wykorzystywanych do produkcji wody pitnej.
Przedsiębiorstwa wodociągowe stosują procesy oczyszczania i monitorują poziomy PFAS, ale całkowite usunięcie tych związków jest technicznie trudne i kosztowne.
PWN: problem trzeba zatrzymać u źródła
PWN podkreśla, że samo coraz dokładniejsze oczyszczanie wody nie rozwiązuje przyczyny problemu. Przedsiębiorstwo opowiada się za ograniczeniem emisji PFAS do środowiska oraz za europejskimi regulacjami dotyczącymi tej grupy substancji.
Firma rozbudowuje również swoje instalacje uzdatniania wody. Jednym z przykładów jest nowa instalacja w Heemskerk, która ma pomóc w dalszym ograniczaniu ilości PFAS w wodzie pitnej.
To nie jest to samo co awaria w Amsterdam-Noord
Informacji o PFAS nie należy mylić z lokalnymi awariami sieci wodociągowej lub czasowymi zaleceniami gotowania wody.
Na początku września pisaliśmy o zaleceniu gotowania wody w części Amsterdam-Noord. W tamtym przypadku chodziło o lokalny problem z jakością wody i konkretne ulice, na których Waternet czasowo zalecił mieszkańcom gotowanie wody przed spożyciem.
Obecna sprawa dotycząca PFAS ma zupełnie inny charakter. Chodzi o długotrwałą obecność substancji chemicznych w źródłach wody i różnicę pomiędzy obowiązującymi normami prawnymi a ostrzejszym zaleceniem zdrowotnym RIVM.
Czy mieszkańcy powinni coś zrobić?
Na podstawie obecnych zaleceń mieszkańcy Noord-Holland nie muszą podejmować dodatkowych działań ani przestawać korzystać z wody z kranu.
RIVM i przedsiębiorstwa wodociągowe nadal zalecają picie wody kranowej. Nie wydano również zalecenia, aby mieszkańcy gotowali wodę ze względu na PFAS – gotowanie nie jest zresztą metodą usuwania tych substancji.
Greenpeace udostępnił natomiast narzędzie pozwalające sprawdzić wyniki pomiarów dla konkretnego kodu pocztowego na podstawie danych przedsiębiorstw wodociągowych.
FAQ – PFAS w wodzie w Noord-Holland
Czy woda z kranu w Noord-Holland jest bezpieczna?
Według RIVM, PWN i Waternet wodę można normalnie pić. Spełnia ona obowiązujące normy prawne. Problem dotyczy przekroczenia znacznie ostrzejszej wartości zalecanej przez RIVM.
Czy 95 procent mieszkańców ma wodę przekraczającą normę?
Według analizy Greenpeace około 95 procent mieszkańców Noord-Holland otrzymuje wodę powyżej zalecanej wartości RIVM. Nie oznacza to przekroczenia obowiązującego ustawowego limitu dla wody pitnej.
Gdzie poziomy PFAS są najwyższe?
W analizie szczególnie wysokie wartości wskazano w rejonie Zaandam i IJmuiden. Podwyższone wartości występują również między innymi w Alkmaar, Den Helder i Amsterdamie.
Czy trzeba gotować wodę?
Nie. Nie wydano takiego zalecenia w związku z PFAS. Gotowanie wody nie usuwa PFAS.
Jaka jest wartość zalecana przez RIVM?
RIVM rekomenduje dla PFAS w wodzie pitnej wartość 4,4 nanograma na litr wyrażoną jako ekwiwalenty PFOA. Obowiązujące przepisy przewidują natomiast limit 100 ng/l dla sumy 20 PFAS.
Źródła
- Greenpeace Nederland – analiza PFAS w wodzie kranowej
- RIVM – PFAS w wodzie pitnej
- PWN – PFAS i bezpieczeństwo wody pitnej
- NH Nieuws – PFAS w wodzie w Noord-Holland
Ostatnia aktualizacja: 25 września 2026, godz. 10:17. Źródła: RIVM, PWN, Greenpeace Nederland, NH Nieuws.
