W Moerdijk w Brabancji Północnej przybywa pustych domów. Część mieszkańców decyduje się na wyprowadzkę, nie chcąc dłużej czekać na rozstrzygnięcie sporu o przyszłość miejscowości. W tle znajduje się projekt Powerport – ogromna rozbudowa infrastruktury przemysłowej i energetycznej, która od miesięcy stawia pod znakiem zapytania dalsze istnienie wsi w obecnym kształcie.
Jeszcze kilka miesięcy temu jednym z realnie rozważanych scenariuszy było przeznaczenie terenu miejscowości Moerdijk pod przyszłą rozbudowę portu, przemysłu i infrastruktury energetycznej. Obecnie sytuacja ponownie się zmieniła. Władze państwowe, prowincja Noord-Brabant i gmina badają wariant, w którym wieś mogłaby pozostać na swoim miejscu.
Dla mieszkańców nie oznacza to jednak końca problemów. Brak ostatecznej decyzji trwa już długo, a coraz więcej osób nie chce czekać kolejnych lat na odpowiedź na podstawowe pytanie: czy będą mogli nadal mieszkać w swoim domu.
Całe rzędy domów stoją już puste
O sytuacji mieszkańców poinformował pod koniec sierpnia Omroep Brabant. Jeden z mieszkańców, Martin van Tilborgh, pokazał dziennikarzom rząd pustych domów w miejscowości i zwrócił uwagę, że takich nieruchomości jest coraz więcej.
Nie wszyscy opuszczają Moerdijk dlatego, że już zapadła decyzja o likwidacji miejscowości. Wręcz przeciwnie – problem polega właśnie na tym, że takiej ostatecznej decyzji nadal nie ma. Część mieszkańców uznaje jednak, że dalsze życie w niepewności jest zbyt dużym obciążeniem i korzysta z możliwości sprzedaży domu gminie.
Skutki zaczynają być widoczne w przestrzeni wsi. Puste budynki oznaczają mniej sąsiadów, mniejszą liczbę klientów lokalnych usług oraz ryzyko stopniowego osłabiania życia społecznego. Mieszkańcy obawiają się, że nawet jeśli ostatecznie zapadnie decyzja o zachowaniu Moerdijk, po kilku latach niepewności miejscowość może wyglądać już zupełnie inaczej.
Czym właściwie jest Powerport?
Powerport nie jest nazwą jednej fabryki ani konkretnej rafinerii. To znacznie szerszy program obejmujący rozwój infrastruktury energetycznej oraz przestrzeni potrzebnej do transformacji i rozbudowy przemysłu w regionie Moerdijk.
Obszar Powerport rozciąga się od istniejącego portu i terenu przemysłowego Moerdijk w kierunku Amercentrale w Geertruidenberg. Według gminy w całym regionie trzeba znaleźć około 700 hektarów przestrzeni potrzebnej między innymi na rozwój infrastruktury energetycznej oraz bardziej zrównoważony i cyrkularny przemysł.
Część potrzeb można zrealizować na istniejących terenach przemysłowych, ale według władz nie wystarczy to do pomieszczenia wszystkich planowanych inwestycji. Dlatego od dłuższego czasu analizowane są tereny znajdujące się poza obecnym obszarem przemysłowym.
To właśnie tutaj zaczyna się problem mieszkańców Moerdijk. Jeden z wcześniej analizowanych kierunków rozbudowy prowadził na wschód od istniejącego kompleksu przemysłowego, czyli w stronę samej miejscowości.
Czy Moerdijk naprawdę ma zniknąć?
Na dziś nie można powiedzieć, że likwidacja wsi jest przesądzona. W ostatnich miesiącach stanowisko i możliwe scenariusze zmieniały się kilkukrotnie.
Pod koniec 2025 roku bardzo poważnie rozważano wariant wschodni, który oznaczałby wykorzystanie obszaru zajmowanego przez miejscowość. Decyzja miała zostać podjęta wspólnie przez państwo, prowincję Noord-Brabant i gminę, ale została odłożona.
Kolejny ważny moment nastąpił 29 czerwca 2026 roku. Władze uzgodniły wtedy, że w pierwszej kolejności zostanie dokładnie zbadany alternatywny scenariusz, w którym wieś Moerdijk mogłaby zostać zachowana.
Do czasu wypracowania wspólnego preferowanego wariantu władze zadeklarowały również, że nie będą podejmowane nieodwracalne decyzje dotyczące najważniejszych projektów energetycznych na tym obszarze.
Dla mieszkańców jest to szansa na pozostanie w miejscowości, ale jednocześnie oznacza kolejne miesiące oczekiwania. Nie ma jeszcze ostatecznej gwarancji, że nowy wariant okaże się możliwy technicznie, finansowo i przestrzennie.
Moerdijkregeling pozwala sprzedać dom gminie
Jednym z najważniejszych elementów całej sprawy jest tzw. Moerdijkregeling. To specjalny mechanizm stworzony dla właścicieli nieruchomości, którzy z powodu wieloletniej niepewności dotyczącej przyszłości miejscowości chcą sprzedać swój dom.
Obecnie nieruchomość może zostać sprzedana gminie za 100 procent wycenionej i odpowiednio indeksowanej wartości. Wcześniej mechanizm obejmował 95 procent wartości, ale zasady zostały zmienione.
Po czerwcowych rozmowach zdecydowano, że obecna regeling będzie funkcjonować co najmniej do 2027 roku. Co wydarzy się później, będzie zależało między innymi od postępów prac nad Powerport i wyboru preferowanego scenariusza rozwoju regionu.
Dla części mieszkańców możliwość sprzedaży domu daje sposób na wyjście z wieloletniej niepewności. Nie rozwiązuje jednak wszystkich problemów. Właściciele zwracają uwagę, że za otrzymaną kwotę nie zawsze łatwo znaleźć w innym miejscu porównywalny dom, szczególnie jeśli obecna nieruchomość posiada dużą działkę lub dodatkową przestrzeń.
Puste domy stają się kolejnym problemem
Gmina zdaje sobie sprawę, że wykupywanie kolejnych nieruchomości może prowadzić do pustostanów. W oficjalnych informacjach dotyczących Powerport wskazuje nawet możliwość czasowego wykorzystywania zwolnionych domów.
Jednym z rozważanych pomysłów jest umożliwienie dotychczasowym właścicielom pozostania w sprzedanym już gminie domu przez określony czas. Pozwalałoby to mieszkańcom spokojniej szukać nowego lokum, a jednocześnie ograniczałoby liczbę pustych nieruchomości.
Inny wariant zakłada wykorzystanie części wolnych domów jako tymczasowych mieszkań dla rodzin, które ze względu na długie kolejki mają problem ze znalezieniem lokalu na rynku najmu.
Takie rozwiązania pokazują skalę paradoksu. W Holandii trwa poważny niedobór mieszkań, a jednocześnie w Moerdijk część istniejących domów stoi pusta z powodu niepewności dotyczącej przyszłości całej miejscowości.
Przemysł jest tuż obok
Moerdijk od dawna funkcjonuje w bezpośrednim sąsiedztwie jednego z największych terenów portowo-przemysłowych w tej części Holandii. W krajobrazie dominują zakłady przemysłowe, zbiorniki, instalacje, infrastruktura energetyczna oraz turbiny wiatrowe.
Na terenie przemysłowym działa między innymi Shell Chemicals Park Moerdijk. Nie jest to jednak rafineria. Zakład stanowi część przemysłu petrochemicznego i jest powiązany infrastrukturalnie z rafinerią Shell w Pernis pod Rotterdamem.
Dlatego dyskusja o Powerport nie dotyczy powstania jednej nowej fabryki. Chodzi o przyszły kształt znacznie większego obszaru, który ma mieć strategiczne znaczenie dla holenderskiego przemysłu, sieci energetycznej i transformacji energetycznej.
Mieszkańcy chcą przede wszystkim jasnej odpowiedzi
W kolejnych komunikatach gminy powtarza się jeden problem: przeciągająca się niepewność. Dyskusja o przyszłości Moerdijk nie rozpoczęła się w tym roku. Mieszkańcy od dawna żyją w sąsiedztwie rozwijającego się przemysłu, a kolejne projekty infrastrukturalne regularnie wywołują pytania o przyszłość wsi.
Powerport ponownie doprowadził ten problem do punktu, w którym mieszkańcy muszą podejmować decyzje dotyczące swojego życia, nie wiedząc, jaki będzie ostateczny plan władz.
Niektórzy korzystają więc z Moerdijkregeling i wyjeżdżają. Inni chcą zostać i czekają na gwarancje, że miejscowość będzie mogła normalnie funkcjonować przez kolejne dziesięciolecia.
Na razie takich gwarancji nie ma. Jest natomiast nowy scenariusz zakładający zachowanie Moerdijk oraz deklaracja dalszego analizowania możliwości rozwoju Powerport bez likwidacji miejscowości.
Co dalej z Moerdijk?
Najważniejsze będzie wybranie wspólnego wariantu przez państwo, prowincję Noord-Brabant i władze lokalne. Dopiero później możliwe będzie dokładniejsze określenie granic przyszłych terenów przemysłowych i energetycznych oraz konsekwencji dla mieszkańców.
Nawet po wyborze wariantu proces nie zakończy się szybko. Konieczne będą dalsze analizy, plany przestrzenne, procedury administracyjne oraz konsultacje z mieszkańcami, przedsiębiorcami i rolnikami.
Dla mieszkańców najważniejsza pozostaje jednak znacznie prostsza kwestia: chcą wiedzieć, czy za kilka, kilkanaście i kilkadziesiąt lat Moerdijk nadal będzie miejscem, w którym można normalnie mieszkać.
Rosnąca liczba pustych domów pokazuje, że czas potrzebny władzom na znalezienie odpowiedzi sam w sobie zaczyna już zmieniać miejscowość.
Najczęściej zadawane pytania
Czy wieś Moerdijk zostanie zlikwidowana?
Nie ma obecnie ostatecznej decyzji o likwidacji miejscowości. Władze badają alternatywny scenariusz, który pozwoliłby zachować wieś, jednocześnie zapewniając przestrzeń potrzebną dla projektów Powerport.
Dlaczego domy w Moerdijk stoją puste?
Część właścicieli decyduje się na wyprowadzkę z powodu przedłużającej się niepewności dotyczącej przyszłości miejscowości. Mogą sprzedać nieruchomość gminie w ramach specjalnej Moerdijkregeling. W efekcie część wykupionych domów pozostaje pusta.
Czym jest Powerport Moerdijk?
Powerport to program obejmujący rozwój terenów przemysłowych oraz infrastruktury energetycznej w regionie od portu i kompleksu przemysłowego Moerdijk do Amercentrale w Geertruidenberg. W całym obszarze poszukiwane jest około 700 hektarów przestrzeni dla transformacji energetycznej oraz rozwoju bardziej zrównoważonego przemysłu.
Źródła: Omroep Brabant – sytuacja mieszkańców i puste domy w Moerdijk; Gemeente Moerdijk – Powerport; Gemeente Moerdijk – aktualny przebieg procesu Powerport; Gemeente Moerdijk – Moerdijkregeling.
